Panienka w brązowej sukience

  • 14.10.2018, 08:39
  • Tomasz Majdosz
Podziel się:
Oceń:
Panienka w brązowej sukience archiwum Korso Gazety Sanockiej Sarna koza, czujna i płochliwa. Przewodniczkę stada zwie się popularnie licówką. To ona pozostałe prowadzi do wodopoju, bada teren, wybiera miejsce na nocleg.
Ruszamy oficjalnie z cyklem "Myśliwskie gawędy". W pierwszym odcinku o najbardziej popularnym zwierzęciu pól i lasów, sarnie, opowiada Adam Jakubowicz, z koła łowieckiego "Jarząbek", myśliwy z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem.

Bardzo często można zobaczyć ją na otwartych przestrzeniach naszych łąk i pól uprawnych. Łączy się w stada, bacznie obserwuje okolice, by potem spokojnie oddać się na przykład przedwieczornej uczcie. Powiadają, że rzadziej można ją wypatrzyć w gęstwinach leśnych. Częściej gości na otwartej przestrzeni. Nieufna, z czasem jednak lubi podchodzić bliżej domostw i osiedli ludzkich.

Mała, zwinna z brązową sukienką

Sarna jest najmniejszym przedstawicielem zwierzyny płowej (czyli łownej), z rodziny jeleniowatych zrzucającym poroża, który żyje w Polsce. W naszym kraju oprócz sarny w tej rodzinie występują także: daniel, jeleń sika, jeleń szlachetny i łoś.

Sarna ma drobną, smukłą i proporcjonalną budowę. Jej sylwetka ma w sobie coś, co można nazwać elegancją, szczególnie gdy jest w ruchu. Głowę ma klinowatą, szyję wąską, cienkie i sprężyste cewki (nogi) zakończone racicami. Suknia (sierść) sarny w lecie, od kwietnia do końca września, jest czerwonobrązowa, a od października do kwietnia siwobrązowa lub siwożółta. W okolicy ogona, zupełnie niewidocznego o długości do czterech centymetrów na pośladkach sarna ma białą plamę, która nazywa się lustrem lub talerzem.

Kozioł lub rogacz (samiec sarny) rozpiętość długości ciała waha się w przedziale 95 do 140 cm. Długość tułowia z kolei wynosi około 70 cm. Wysokość w kłębie to około 75 cm. Przeciętna masa ciała wynosi od 15 do 25 kg . Koza lub siuta (samica sarny) jest mniejsze o około 10 procent.

Parostki i szóstaki

Parostki (poroże samców) osiągają długość około 30 cm,  u dorosłych zwykle z trzema odnogami. Gdy obie tyki parostków osiągną po trzy odnogi, to taki rogacz nazywany jest w myśliwskiej nomenklaturze szóstakiem regularnym. Jeśli jedna tyk posiada mniej odnóg, jest to szóstak nieregularny.

Rogacz z parostkami o dwóch odnogach to widłak, a z tykami bez odnóg to szpicak, jeżeli jest to jego pierwsze poroże i szydlarz w przypadku starszych. Rogacze często wykształcają parostki o nietypowej formie, wówczas nazywamy je myłkusami.

Pluszowe poroże

Rogacz od drugiego roku życia, co roku buduje w całości nowe poroże w zasadzie inne niż poprzednie. Stare poroże zrzucane jest na przełomie października i listopada. Niezwłocznie po utracie parostków rozpoczyna się budowa nowego poroża, która trwa do czterech i pół miesiąca. W czasie wzrostu poroże pokryte jest scypułą (to jest skórą o pluszowatej powierzchni), silnie ukrwioną i unerwioną, która dostarcza z organizmu składniki (głównie wapno) na budowę poroża. Po zakończeniu wzrostu poroża (marzec, kwiecień) następuje zatrzymanie dopływu krwi oraz skostnienie tyk i odnóg.

Następnie scypuła wysycha i zostaje zerwana przez wycieranie poroża o małe drzewka lub krzewy. Zerwaną scypułę rogacz najczęściej zjada. Wytarcie scypuły następuje przeważnie w okresie jednej doby. Poroże po wytarciu jest białe jak kość i dopiero potem zabarwia się od soków drzewek i krzewów, o które jest wycierane oraz pod wpływem światła słonecznego. Zabarwienie oczywiście uzależnione jest od gatunków drzewek, o które jest wycierane.

Ciąża utajona

Ruja sarn odbywa się od połowy lipca do połowy sierpnia, ale dodatkowa również w grudniu tych kóz, które nie zostały zapłodnione w czasie lata. W rui uczestniczą kozy i rogacze od drugiego roku życia, ponieważ wówczas osiągają już dojrzałość płciową. W czasie rui kozy wydzielają zapach właściwy dla rui, czym sygnalizują swoją obecność dla szukających ich rogaczy.

Gody rogacza i kozy trwają do czasu, kiedy koza jest rujna. Trwa to przez około trzech, czterech dni.

Po tym okresie rogacz odchodzi, zaczyna szukać i interesować się już inną rujną kozą, z którą odbywa następne gody.

Okres ciąży u saren trwa około dziesięciu miesięcy. Dotyczy to kóz, które zostały zapłodnione w czasie letniej rui. Natomiast ciąża u kóz zapłodnionych w grudniu trwa około cztery i pół miesiąca. Różnica ta wynika z faktu, że u kóz zapłodnionych w okresie lata występuje zjawisko ciąży utajonej. W okresie od zapłodnienia do grudnia ciąża nie rozwija się na skutek braku w organizmie sarny odpowiednich hormonów. Dopiero od grudnia zaczyna się rozwój płodu. Wspólne wykocenie następuje w maju w jednym czasie z tymi, które zapłodnione zostały w grudniu.

Bezwonne koźlaki

Koza zwykle rzuca jednego cielaka, ale dość często zdarza się, że ma dwa, a do rzadkości należy, aby miała trzy.

Koźlak przez dwa tygodnie pozostaje w miejscu wykocenia się kozy, ponieważ

nie może jeszcze chodzić. W okresie tym koza żeruje sama w jego pobliżu. Do miejsca ukrycia podchodzi tylko na czas karmienia. W okresie tym koźlaki nie mają własnego zapachu. Dzięki temu drapieżniki, a nawet psy myśliwskie nie mogą ich wyczuć.

Znalezionych przypadkowo w lesie lub na polach koźląt nie należy zatem dotykać, ponieważ w ten sposób człowiek przekazuje mu swój zapach, co pozbawia młode naturalnej ochrony przed drapieżnikami. Nie należy również koźląt zabierać pod pretekstem porzucenia przez matkę. Pozostawianie samotnych młodych w ukryciu jest naturalną strategią obrony jeleniowatych.

Po dwóch tygodniach koźlak chodzi już z matką. Mały przez pierwsze sześć tygodni ma na bokach tułowia po trzy rzędy białych plamek. Po tym okresie plamki te znikają na skutek otrzymania nowej sukni. Koza karmi koźlaka do przełomu listopada i grudnia, ale już w drugim miesiącu życia zaczyna jeść on samodzielnie trawę. Koźlak przy swojej matce pozostaje przez  cały rok, a czasami zdarza się i dłużej.

 Tajemnice iglaków

Wiosną i latem sarny żywią się trawą, młodymi pędami drzew i krzewów oraz ziołami. Charakterystyczne jest to, że zjadają tylko niektóre rośliny, kierując się smakiem i zapachem. Sarny żerują na łąkach i oziminach oraz na brzegach lasów. Chętnie korzystają z dostępu do wody. Latem sarny przebywają w wysokich trawach lub w zbożach, gdzie żerują. Po żniwach przechodzą na skraj lasów i tu ich pożywienie stanowią miękkie gałązki drzewek i krzaków, zioła, grzyby, kasztany owoców dębów i buków. Jesienią wchodzą głębiej w las, gdzie łatwiej jest im przetrwać trudny okres zimy. Odkopują wtedy owoce drzew, drobne krzewy, wrzos, jeżyny i maliniaki. W zimie sarny zjadają gałązki drzew iglastych, które zawierają wodę, w ten sposób zastępują sobie brak dostępu do wody. Nie korzystają bowiem z dobrodziejstw śniegu, dlatego też z braku soczystej karmy zdarza się, że padają z pragnienia i odwodnienia organizmu. Aby temu zapobiec, konieczne jest jej dokarmianie sarn soczystą karmą. Panienka lasu ubrana w brązową sukienkę chętnie zjada również kiszonki, kartofle, topinambur, buraki.

Selekcja

Na sarny rogacze poluje się w okresie od 11 maja do 30 września. Na kozy i koźlęta z kolei od 1 października do 15 stycznia. Polowania prowadzi się w oparciu o zasady selekcji.

Selekcja ta polega na eliminowaniu ze środowiska zwierzyny niepożądanej dla rozwoju jej gatunku. Dobór saren dotyczy zarówno rogaczy, jak również kóz i koźląt.

Selekcja rogaczy opiera się na ocenie przede wszystkim parostków. Stan parostków (forma, ukształtowanie odnóg, długość, grubość i uperlenie tyk, a szczególnie ich masa) świadczy o stanie zdrowia danego zwierzęcia.

Regulację kóz dokonuje się w oparciu o ustalony wiek. Stare i jałowe kozy są niepotrzebne w łowisku. Prawidłowa selekcja wśród kóz ma duże znaczenie, gdyż o sile i jakości przyrostu stanu zwierzyny decydują w większej mierze kozy niż rogacze. Rozpoznanie starej kozy dla myśliwego nie jest trudne.

Selekcja koźląt polega na eliminowaniu sztuk słabych, a w szczególnie słabszego bliźniaka.

Sarny w swoim naturalnym środowisku bytowania mają wielu wrogów. Szczególnie narażone są na ataki drapieżników takich jak wilk, ryś i niedźwiedź oraz wałęsające się psy.

Tomasz Majdosz

Komentarze (0)

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu. Treści wulgarne, obraźliwe, naruszające regulamin będą usuwane.

Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu korsosanockie.pl. Agencja Wydawniczo Reklamowa Korso Spółka z o.o. z siedzibą w Mielcu, ul. Biernackiego 1/4, 39-300 Mielec jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.

Pozostałe